شهر آباده

همه شهرهای استان فارس

شهر آباده

امتیاز کاربران:
معرفی
سوغات
غذاهای محلی
گالری
نظرات
آباده
کاربر نظر داده استاند
تاریخچه

آباده شهری است در استان فارس و مرکز شهرستان آبادهشهرستان آباده در شمالی‌ترین نقطه استان فارس قرار دارد. از شمال و غرب بهاستان اصفهان، از جنوب به صفاشهر و از شرق به استان یزد متصل است. این شهرستان در فاصله ۲۷۰ کیلومتری شمال شیراز، ۲۰۰ کیلومتری جنوب اصفهان، ۱۹۰ کیلومتری جنوب غربی یزد و ۵۲۸ کیلومتری جنوب شرقی شهرکرد قرار دارد. وسعت جغرافیایی آباده ۶۰۵۲کیلومتر مربع است که حدود ۱۱ درصد کل مساحت استان را به خود اختصاص داده. 

شهرستان آباده با وسعت 6052 کیلومتر در ضلع شمالی استان فارس در حد فاصل جغرافیایی 53 درجه و 15 دقیقه تا 54 درجه و عرض جغرافیایی 30 درجه و 45 دقیقه قرار دارد. این شهرستان از شمال به استان اصفهان- از جنوب به شهرستان خرمبید- از غرب به شهرستانهای اقلید و سمیرم و از شرق به شهرستان ابرکوه ختم می شود. استقرار شهر آباده در مجاورت جاده سراسری شمال به جنوب و همچنین مرکزیت شهر آباده نسبت به مراکز استانهای مجاور با احتساب فاصله 270 کیلومتری نسبت به شیراز، 202 کیلومتری با اصفهان و 190 کیلومتری با یزد، وضعیت خاصی را برای این شهرستان ایجاد نموده است. این شهرستان دارای 5 شهر آباده – ایزدخواست- بهمن- صفاد و سورمق می باشد. وضعیت آب و هوایی منطقه به علت مجاورت با دشت کویر ایران دارای آب و هوای خشک و نیمه بیابانی می باشد. تعداد روزهایی که درجه حرارت صفر یا کمتر از صفر بوده در سال برابر با 88 روز است که بیشترین روزها به ترتیب مربوط به ماههای دی – آذر- بهمن – اسفند- آبان – فروردین و حتی مهرماه می باشد. به علت مجاورت با کویر این شهرستان دارای آب و هوای نسبتاً خشک است به طوری که رطوبت نسبی آن خیلی پایین است. میزان بارندگی طی دوره آماری 1383 – 1356 برابر با 5/139 میلیمتر می باشد. به طوری که کمترین میزان بارندگی مربوط به سال 79-78 می باشد.


آب وهوا
آب وهوای منطقه را می‌توان تحت تأثیر مرتفع بودن منطقه وقرار گرفتن درپیشکوه‌های داخلی زاگرس و دوری از باد‌های باران آور غربی , ازنمونه‌های آب وهوای کوهستانی دسته بندی کرد. میانگین بارندگی سالانه آن حدود120 میلیمتر ومیزان بارش سالانه آن حدود 200 میلیمتر است که در ردیف نواحی خشک کشور جای می‌گیرد.این شهرستان سردترین نقطه استان فارس به شمار رفته وزمستانی سرد و طولانی دارد و تابستانی خنک و معتدل دارد.

دین زبان و نژاد
همه ساکنان شهرستان آباده ونواحی پیرامون آن، پیش از تسلط اعراب، زرتشتی بودندودرزمان صفویه به مذهب تشیع گرویدند. هم اکنون تمامی ساکنان غیر از تعدادی از همشهریان کلیمی که از اصفهان به این شهر آمده‌اند، شیعه 12 امامی هستند. زبان مردم آباده، فارسی است ودر بعضی از بخش‌های اطراف آن طوایفی از اعراب و ایل قشقایی ساکنند که گویش ترکی دارند. نژاد مردم آباده از نژاد ایران باستان و یا آریایی است.

پوشش گیاهی و نمونه جانوری
با توجه به آب وهوای منطقه پوشش گیاهی این شهرستان از نوع استپ کوهپایه‌ای یا نیمه بیابانی است که پوشیده از انواع بوته‌های نواحی استپی است.در پای کوه‌های جنوبی گل‌های رنگارنگ بهاری وگیاهان دارویی در میان بوته‌ها دیده می‌شود این پوشش گیاهی در کشور به نسبت نواحی بیابانی و نواحی مرطوب در ردیف مراتع متوسط قرار دارد.به علت اوضاعطبیعی حاکم بر منطقه وصید‌های بی رویه در گذشته حیات وحش آن فقیر شده‌است، در دشت جانورانی مانند خرگوش، روباه، وکفتار بیش از بقیه دیده می‌شوند.

ویژگیهای تاریخی
به استناد متون باستان شناشان سکونت در محدوده کنونی آباده به هزاره اول پیش از میلاد باز می‌گردد. گروه‌های کرد چادر نشین در دوره هخامنشی، نخستین کسانی بودند که در دشت حد فاصل آباده و اصفهان اسکان یافتند.آثار باستانی بر جای مانده، همچون قلعه باستانی ایزدخواست وقصر بهرام گور در سورمق، شواهدی از وجود فرهنگ وتمدن دراین گستره جغرافیایی است.

شهر آباده به دلیل واقع شدن در سه راهی مواصلاتی بین اصفهان، یزد و شیراز موقعیت ویژه‌ای دارد.

در حدود سال 1197 که کریمخان زند شیراز را به عنوان پایتختی برگزید و به فرمان او شاه اسماعیل سوم در آباده مسکون شد، و قلعه‌ای به نام قلعه شیرازی (که هم اکنون آثار آن باقیست) برای حفظ امنیت راه کاروان‌ها بنا گردید.

بنا به فرمان وی، عده‌ای از طوایف پرندی و گرجی از اصفهان به آباده آمدند و مأمور آبادی و عمران این منطقه گردیدند.کم کم قلاعی دارای دیوار‌های مرتفعی تقریبأ به ارتفاع 9 تا 10 متر و ضخامت 2 تا 3 متر از چینه ساخته شد. در اطراف هر قلعه و به فاصله 50 متر، برج‌هایی ساخته بودند وسوراخ‌هایی به نام تیرکش در آنها تعبیه کرده بودند.

آباده محل عبو امام هشتم شیعیان امام رضا می‌باشد. (مسیر اما هشتم از مدینه آغاز سپس بصره و بعد اهواز- بهبهان -استخر که هم اکنون فقط نام آن باقی مانده -و بعد آن آباده - ابرکو- یزد- بیابانهای مابین یزد و نیشابور - نیشابور و در نهایت خراسان می‌باشد)

 

آداب و رسوم

همه ساکنان شهرستان آباده ونواحی پیرامون آن، پیش از ورود اسلام به ایران، زرتشتی بودند و در زمان صفویه به مذهب تشیع گرویدند. هم اکنون تمامی ساکنان غیر از تعدادی از شهروندانکلیمی که از اصفهان به این شهر آمده‌اند، شیعه ۱۲ امامی هستند. زبان مردم آباده، فارسی(شکسته) است ودر بعضی از بخش‌های اطراف آن طوایفی از اعراب و ایل قشقایی ساکنند که گویشترکی دارند.

ویژگیهای تاریخی به استناد کاوشهای باستان شناسی پیشینه سکونت در محدوده فعلی شهرستان آباده که به هزاره اول قبل از میلاد بر می گردد. در دوره ساسانیان آثار بجا مانده همانند قلعه باستانی ایزدخواست و قصر بهرام در سورمق شواهد مطمئنی از شکوفائی فرهنگ و تمدن در این گستره جغرافیایی می باشد. قطعاً در دوره صفویه و ابتدای حکومت زندیه همزمان با حضور شاه اسماعیل سوم شهر آباده در مسیر جدیدی از پیدایش ویژگیهای شهرنشینی قرار گرفته و اولین ساخت و سازها با جلوه گاههای یک شهر شرقی در آباده ایجاد شد. طی سالهای 1302 و 1304 فرمانداری و شهرداری آباده موجودیت مستقل سیاسی این شهرستان تجلی یافت.
آباده کلمهء فارسی است اصل این کلمه از واژه آباد گرفته شده و در زبان پهلوی به معنای دایر- برقرار – باصفا می باشد.
زبان مردم این شهرستان عموماً فارسی سلیس می باشد. در خصوص فرهنگ شهرستان آباده بایدگفت که شهرستان آباده را بیشتر با فرهنگ و هنرش می شناسند و از سالیان دور شهره استان و کشور بوده است. فرهنگی که در آن عشق به میهن، کشور و علم آموزی موج می زند و از میان این فرهنگ مردمان فرهیخته ای به پا خواسته اند که در دانشگاههای مهم کشور و دنیا نام پر آوازه آنان را نیک به یاد دارند و از خدمات برجسته فکری و اندیشه ای آنان بهره های فراوان می برند. ذهن فردفرد مردمان این دیار نمایشگاه شعر و ادب و فرهنگ و اندیشه را محترم می شمارند. فوق العاده به فرهنگ و زبان خود متعصبند، بسیار میهمان نواز، خونگرم و صمیمی اند.
آثار تاریخی: کاروانسرای ایزدخواست، پل ایزدخواست، تیمچه صرافیان، بنای امامزاده سلطان ابراهیم، کاروانسرای شاه عباس شورستان، کاروانسرای خان خوره، قلعه دو قلک یا دوقله، قلعه کریم آباد، تپه قلعه گبری، تل ساریاتان، تل قلعه اروان، تپه دولت آباد، تپه دهک گردو، تل قصر بهرام سورمق، قزقلاسی، مسجد امام حسن دهدق، قلعه گبری دهدق، تل قره ترک، بنای پاقلعه ایزدخواست، سد قوسی ایزدخواست، منزل شاه اسماعیل، تل شاه محمود، مرکز آباده شناسی، کاروانسرای شاه عباس ایزدخواست و قلعه قدیمی ایزدخواست.


ویژگیهای فرهنگی
تا پیش از تشکیلات اموزش و پرورش به شیوه جدید و تأسیس مدارس نوین، تعلیم و تعلم در مکتب خانه‌ها صورت می‌گرفت. از اشخاصی که در زمان گذشته مکتب خانه تشکیل داده بودند می‌توان به عباس ادیب، حاجی محمد هاشم خان و حاجی ملا احمد اشاره نمود.

نخستین مکتب دار آباده، مرحوم عباس ادیب بوده‌است. لقب ادیب را حاکم وقت فارس به وی داده بود. همین مکتب داران بعدها به هنگام تأسیس مدارس به سبک آن زمان، نقش معلم را بر عهده داشته‌اند.


تأسیس اولین آموزشگاه دولتی فارس در آباده:
در سال1285 ه. ش، میرزا حبیب الله آموزگار (مستشار دیوان کشور)، هنگام عبور از آباده به سوی تهران، بنا به خواهش حاج علیخان که شخص مدبری بوده، از حرکت یه سوی تهران منصرف و در آباده توقف می‌نماید.

میرزا حسین و میرزا اشرف هم به تدریس زبان فارسی می‌پردازند. میرزا عنایت الله سهراب نیز برای تدریس زبان انگلیسی دعوت می‌شود.این مدرسه به صورت ملی بوده وحقوق آموزگاران از محل شهریه دانش آموزان تأمین می‌شده‌است.در سال 1287 ه. ش محمد باقر موحد، از اصفهان به آباده وارد می‌شود ودر منزل حاج ملا عبد الله واعظ اقامت می‌کند.

وی به زبان فرانسه و عربی آشنایی داشته‌است، در این تاریخ مدرسه‌ای به نام موحد (این مدرسه در بعضی اسناد به نام اسلامی هم آمده‌است) تأسیس می‌شود. مقارن این ایام، دو نفر از صاحب منصبان هیئت تفنگداران پلیس جنوب مستقر در آباده "s.p.r” مدرسه مزبوربه محل رونقیه انتقال وبه مدرسه همت موسوم شد که توسط معلمین آقایان محمد باقر موحد، علی آقا واعظ زاده وسید حسین ضیا العلوم (دانا)وغلامرضا ادیب اداره شد و مدیریت آن بر عهده حاج واعظ بوده‌است. در این زمان حاج مخبر السلطنه هدایت به سمت استانداری فارس منصوب می‌گردد. و به هنگام عبور ار آباده از وضع این مدرسه آگاه می‌شود. وی دستور می‌دهد که در این مدرسه به جای فرانسه، عربی تدریس شود و در نتیجه این مدرسه دچار افت تعداد دانش آموز و درآمد شد به همین دلیل علی اصغر واعظ زاده برای تأمین اعتبار لازم به اداره کل فرهنگ فارس مراجعه می‌نماید. اما نتیجه‌ای نمی‌گیرد واین مدرسه منحل می‌شود.

مهم‌ترین وقایع و رویداد‌های تاریخی
1- حمله لشکر افغان به آباده وتسخیرآن درراه عزیمت به اصفهان (1134 ه.ق)
2- اقامت شاه اسماعیل سوم در آباده به فرمان کریمخان زند از سال 1179 ه.ق
3- جنگ لطفعلی خان زند و آقا محمد خان قاجار در محدوده شهر آباده و تخریب قسمتی از شهر
4-قیام حیدر میرزا فرزند شاه اسماعیل سوم علیه آقا محمد خان قاجار
5- جنگ بابا خان (فتحعلی شاه بعدی)با حسینعلی میرزا در نزدیکی شهر
6- وقوع جنگ آباده در سال 1297 ه.ق، این جنگ بین نیروهای تفنگدار پلیس جنوب(قشون بریتانیا مستقر در آباده) از یک سو و نیروهای ایل قشقایی و آباده‌ای‌ها از سوی دیگر

مرتب سازی بر اساس
معرفی سوغات جدید
مرتب سازی بر اساس
معرفی غذای محلی جدید
در گذر زمان
معاصر
مرتب سازی بر اساس
Yandex.Metrica