شهر اشکذر

همه شهرهای استان یزد

شهر اشکذر

امتیاز کاربران:
معرفی
سوغات
غذاهای محلی
گالری
نظرات
اشکذر
کاربر نظر داده استاند
تاریخچه

در تاریخ جدید یزد آمده است که بنای اشکذر به دست اشکین زال (اشک بن زال) که از ملوک الطوایف زمان اشکانیان بوده ، بنیانگذاری شده است که اهالی نیز این موضوع را تایید می کنند و لذا پیشوند « اشک» دقبقا به همین علت می باشد در مورد پسوند « ذر» به دلیل نبودن منبع تاریخی اطلاع دقیقی در دست نیست ، ولی به گفته ی اهالی اشک بن زال زنی داشته به نام « آذر» که به گفته ی آنها پسوند « ذر» مخفف همان نام آذر در لهجه ی بومب بوده است.نویسندگان کتب تاربخی ، بنای اولیه ی شهر اشکذر را از زمان اشکانیان می دانند . احمد بن حسن بن علی کاتب یزدی ، مولف کتاب تاریخ جدید یزد می نویسد : « در زمان اشکانیان ، اشک بن زال (اشکین زال) که از ملوک الطوایف بود ، اشکذر را او ساخت » با این توضیح ، اشکذر در زمان اشکانیان به وجود آمده است و قدمت آن به حدود 2000 هزار سال می رسد. عده ای اشکذر را خیلی قدیمی ترمی دانستند و معتقدند که بنای اولیه ی اشکذر به علت حمله ی شنهای روان در زیر خاک مدفون گشته است . بنای موجود اشکذر ، با احداث قنات کویر به دست اشک بن زال که منشا آن در نزدیکی صفاییه کنونی در یزد است ، آغاز و شروع به رشد نموده است و مردم در کمال خوشی و آبادانی به کشاورزی می پرداخته اند . این قنات از زمان احداث حدود 120 قفیز آب داشته و اراضی بسیاری را به زیر کشت می برده است.

این منطقه فاقد کوهستان و در نتیجه دارای آب و هوای صحرایی با طوفان های توام با شن و ماسه می باشد . تپه های هلالی شکل که یکی از پدیده های فرسایش بادی است در تمام مناطق مشاهده می گردد به همین علت از زمان های بسیار قدیم برای مصون بودن روستاها از طوفان های کویری ، خانه ها و اماکن اصلی ده به صورت متمرکز و مزارع و باغات ، مساکن را محاصره کرده اند .

شهرستان اشکذر شبیه‌ مثلثی‌ است‌ که‌ یک‌ رأس‌ آن‌ متوجه‌ جنوب‌ است‌ و در ضلع‌ شمالی‌ آن‌ شهرستان‌ اردکان‌، در ضلع‌ شرقی‌ آن‌ بخش‌ مرکزی‌ و در ضلع‌ غربی‌ آن‌ نیز بخش‌ خضرآباد همین‌ شهرستان‌ قرار گرفته‌ است و با مساحت 45 کیلومتر مربع در 20 کیلومتری شمال غربی شهرستان یزد قرار گرفته است و جمعاً 134 آبادی‌ در خود جای‌ داده‌ است ؛ شهرستان‌ اشکذر در دشت یزد - اردکان‌ واقع شده است‌ . در سراسر این‌ دشت‌ برخانهای‌ (تپه‌های‌ شنی‌ هلالی‌ شکل‌) متعدد که‌ حاصل‌ فرسایش‌ بادی‌ است‌، به‌ چشم‌ می‌خورد. گفته‌ می‌شود که‌ منشأ این‌ شنهای‌ روان‌ ناحیة ندوشن‌ و باتلاق‌ گاوخونی‌ است‌. به‌طور کلی‌ این‌ ناحیه‌ دارای‌ ویژگیهای‌ آب‌ و هوای‌ صحرایی‌ است‌. میانگین‌ حداکثر و حداقل‌ دما طی‌ یک‌ دورة کوتاه‌ مدت‌ 6 ساله‌ (1357-1363ش‌) به‌ ترتیب‌ حدود 28 و 10 درجة سانتی‌گراد برآورد شده‌ است‌. میانگین‌ بارش‌ سالانه‌ طی‌ همان‌ سالها 68 میلی‌متر بوده‌ است‌. شهر اشکذر فاقد رودخانة دائمی‌ است‌ و تنها، رودخانة رحمت‌آباد که‌ از ارتفاعات‌ خونزا در شمال‌ باختر یزد سرچشمه‌ می‌گیرد، در فصل‌ بارندگی‌ دارای‌ جریان‌ آب‌ است‌ .

بروز طوفانهای‌ شن‌ و ماسه‌ و فرسایش‌ بادی‌ حاصل‌ از آن‌ از ویژگیهای‌ این‌ ناحیه‌ است‌ که‌ همراه‌ دیگر عوامل‌ نامساعد طبیعی‌ از جمله‌ کمی‌ ریزشهای‌ جوی‌ و کاهش‌ تدریجی‌ منابع‌ آب‌ زیرزمینی‌، موجب‌ فقدان‌ پوشش‌ گیاهی‌ شده‌ است‌. در این‌ دشت‌ جانورانی‌ مانند آهو، روباه‌، خرگوش‌ و گونه‌هایی‌ از پرندگان‌ مانند کبوتر و تیهو وجود دارند.
شهرستان اشکذر در اواسط نیمة نخست‌ سدة حاضر از بخشهای‌ یازده‌گانة شهرستان‌ یزد به‌شمار می‌رفته‌، و 22452نفر را در خود جای‌ می‌داده‌ است. با تغییراتی‌ در حدود سیاسی‌ - اداری‌ کشور، اشکذر هم‌اکنون‌ به عنوان یک شهرستان در استان‌ یزد است‌ و از 134 آبادی‌ آن‌، 26 آبادی‌ دارای‌ سکنه‌ و 108 آبادی‌ خالی‌ از سکنه‌ شده‌ که‌ خود گویای‌ افزایش‌ مهاجرت‌ روستاییان‌ به‌ شهرهای‌ بزرگ‌ است‌ . بر مبنای‌ آخرین‌ سرشماری‌ عمومی‌ نفوس‌ و مسکن‌،29177نفر ( 6277خانوار) در این‌ بخش‌ سکنی‌ دارند که15401تن‌ از آنان‌ مرد و 13776تن‌ زن‌ بوده‌اند. بدین‌سان‌ در مقابل‌ هر 100 زن‌، 111 مرد در این‌ بخش‌ وجود داشته‌ است .

این‌ شهر مرکز بخش‌ اشکذر در 22 کیلومتری‌ شمال‌ یزد و در 8 کیلومتری‌ باختر جادة یزداردکان‌ واقع‌ شده‌ است‌. طول‌ جغرافیایی‌ آن‌ 54 و 13 و عرض‌ جغرافیایی‌ آن‌ 32 و ارتفاع‌ آن‌ از سطح‌ دریا 1175متر است‌ .
برخی‌ منابع‌ تاریخی‌ یزد، زمان‌ برپایی‌ اشکذر را به‌ دورة ملوک‌ الطوایف‌ِ پارتی‌ و به‌ اشک‌، پسر زال‌ نسبت‌ داده‌اند . بعید نیست‌ که‌ این‌ نسبت‌ به‌ سبب‌ شباهت‌ اسمی‌ بوده‌ باشد . ولی‌ به‌طور قطع‌، اشکذر در دورة اسلامی‌ در ابتدای‌ سدة 8ق‌ وجود داشته‌ است‌، چه‌ بناهایی‌ متعدد مربوط به‌ آن‌ دوره‌ در این‌ شهر برپا بوده‌ است‌. نخستین‌ آنها خانقاهی‌ بوده‌ که‌ شیخی‌ صاحب‌ کرامت‌، به‌نام‌ شیخ‌ تقی‌الدین‌ دادا آن‌ را ساخته‌ بوده‌ است‌. دیگری‌ خانقاهی‌ است‌ منسوب‌ به‌ امیر رکن‌الدین‌ محمد قاضی‌ (د 732ق‌) از اعیان‌ یزد. در این‌ مکانها نیازمندان‌ اطعام‌ می‌شده‌اند. بسیاری‌ از املاک‌ و قناتهای‌ اشکذر نیز به‌صورت‌ وقف‌ اداره‌ می‌شده‌، و عایدات‌ حاصل‌ از آنها به‌ مصرف‌ درماندگان‌ و نیازمندان‌ می‌رسیده‌ است‌ .
اشکذر در اواسط نیمة نخست‌ سدة حاضر قصبة مرکز بخش‌ اشکذرِ شهرستان‌ یزد به‌شمار می‌آمده‌، و 2943نفر جمعیت‌ داشته‌ است‌ . در نخستین‌ سرشماری‌ عمومی‌ جمعیت‌ کشور در 1335ش‌، جمعیت‌ شهر اشکذر 2220برآورد شده‌ است‌ . سرشماری های‌ مربوط به‌ سالهای‌ 1355 و 1365ش‌ جمعیت‌ شهر را به‌ ترتیب‌ 1776و 9637نفر گزارش‌ کرده‌اند و آخرین‌ سرشماری‌ جمعیت‌ در 1370ش‌، گویای‌ جمعیتی‌ معادل‌ با 10558نفر (2236خانوار) در شهر اشکذر است. بدین‌سان‌ درصد رشد جمعیت‌ بین‌ سالهای‌ 1355 تا 1365ش‌، 1/5% و بین‌ سالهای‌ 1365 تا 1370ش‌ 9/2% بوده‌ است‌. جمعیت‌ فعلی‌ شهر در مساحتی‌ بالغ‌ بر 1/18 کیلومتر مربع به‌ سر می‌برند. آمار موجود نشان‌ می‌دهد که‌ در میان‌ افراد 6 ساله‌ و بالاتر ساکن‌ در اشکذر 4/67% با سواد بوده‌اند که‌ این‌ نسبت‌ در بین‌ مردان‌ 6/74% و در بین‌ زنان‌ 3/59% بوده‌ است‌.
ساکنان‌ شهر در گروههای‌ عمدة زیر دارای‌ فعالیت‌ اقتصادی‌ هستند: 8/17% در کشاورزی‌ و دامپروری‌ و 9/23% در صنعت‌، 8/23% در ساختمان‌ و بقیه‌ در سایر گروههای‌ عمده‌ اشتغال‌ داشته‌اند. در کنار فعالیتهای‌ عمدة اقتصادی‌، صنایع‌دستی‌ از قبیل‌ فرش‌بافی‌، زیلو بافی‌، پارچه‌بافی‌ و یک‌ کارخانة جوراب‌بافی‌ در این‌ شهر دایر است‌ .
براساس‌ آخرین‌ سرشماری‌ عمومی‌ نفوس‌ و مسکن‌ شهرستان‌ یزد از خانوارهای‌ معمولی‌ ساکن‌ این‌ شهر، 6/97% از برق‌ و 7/96% از آب‌ لوله‌کشی‌ و 7% از تلفن‌ در محل‌ سکونت‌ خود استفاده‌ می‌کنند. آب‌ آشامیدنی‌ 8/97% از خانوارهای‌ شهر از مخزن‌ عمومی‌ تأمین‌ می‌شود. سوخت‌ عمدة مصرفی‌ برای‌ پخت‌ و پز در 8/88% از خانوارهای‌ معمولی‌ ساکن‌، گاز و در 3/7% نفت‌ سفید بوده‌ است‌. سوخت‌ عمدة مصرفی‌ برای‌ ایجاد گرما در محل‌ زندگی‌ 5/95% از خانوارها نیز نفت‌ سفید بوده‌ است‌.
آثار کهن‌ برجای‌ مانده‌ در اشکذر از این‌ قرار است‌: یک‌ آسیاب‌ کهن‌ که‌ سقف‌ آن‌ گنبدی‌ شکل‌ است‌ و برای‌ ساخت‌ آن‌ از آجر استفاده‌ شده‌، و سقف‌بندی‌ و آجرکاری‌ و نقشهای‌هندسی‌ آن‌درخور توجه‌است‌؛ مسجد جامع‌ اشکذر که‌ مربوط به‌ سدة 9ق‌ است‌؛ ویرانه‌های‌ اسفنجرد و یک‌ قلعة کهن‌ که‌ گفته‌ می‌شود قدمت‌ آن‌ به‌ هزار سال‌ پیش‌ می‌رسد.

مرتب سازی بر اساس
معرفی سوغات جدید
مرتب سازی بر اساس
معرفی غذای محلی جدید
در گذر زمان
معاصر
مرتب سازی بر اساس
Yandex.Metrica